Hafıza Nedir?

Bilgi zekanın hammaddesi ise bu hammaddenin saklandığı yer de hafızadır. Zeka ve hafızanın işbirliği halinde çalışması güçlü bir beynin en temel özelliğidir. Zeka bilgi hammaddesini düşünce vasıtası ile işlemekte, hafıza ise işlenen bu bilgileri muhafaza etmektedir. Zeka, bilgiyi düşünce çarklarında işleyen bir fabrika, hafıza ise işlenen bu bilgileri saklayan bir depo gibidir. Ancak zihnimizdeki bu depo sınırsızdır.Tüm bu süreçlerde biz bilgiyi düşüncelerimiz ile nasıl daha iyi işlememiz gerektiğini ve bu işlediklerimizi hafızamızda nasıl daha kalıcı olarak tutmamız gerektiğini öğrenmeliyiz. İşte bunun için hafızamızın bilişsel süreçleri hakkında bilgi sahibi olmalıyız, sonraki etapta ise bu bilişsel süreçleri kullanabileceğimiz hafiza sistemlerini kullanabilir durumda olmalıyız.

Hergün yeni bir şeyler öğreniyoruz, hafızamız hergün bilgi bombardımanına tutulmakta, peki bu süreçte bilgiler hangi aşamalar’dan geçiyor? Bilgiyi tam olarak nasıl kayıt ediyoruz ve hatırlıyoruz? Öğrendiğimizi düşündüğümüz bilgileri neden unutuyoruz? Her hatırlayamadığmız şeyleri gerçekten unutuyormuyuz? Bu sorulara cevap verebilecek duruma geldiğinizde, hafızamıza algıladıklarımızı daha iyi kayıt etmek için neler yapmanız gerektiğini de öğrenmiş olacaksınız. Bu sorulara cevap verebilecek duruma geldiğinizde, hafızanızın neden unuttuğunu ve nasıl hatırlayacağını bildiğinizde hafıza sistemlerinin neden kullanılması gerektiğini mantıksal açıdan da anlamış olacaksınız.

Hafıza, beş duyumuz vasıtası ile algılanan bilgilerin, kelimelerin, anlamların, imajların, sembollerin, anıların, deneyimlerin hatırlama anına kadar saklandığı ve ihtiyaç duyulduğunda, zihne çağrılabildiği bir hatırlama sürecidir. Bu sürecin başarılı olması yani güçlü bir hatırlamanın sağlanabilmesi bilginin hafızanın aşamalarında doğru bir şekilde işlenebilmesine bağlıdır. Unutma, hafızanın bilginin geri getirilmesi sırasında oluşan bir aksaklıktır.

Hafızanın işleyişi ve hatırlama süreci

Bilgiyi hatırlama sürecinde, bilgi hafızanın üş etabından geçer.

a-Duyusal hafıza

b-Geçici hafıza (Çalışan hafıza)

c-Kalıcı hafıza

a.Duyusal hafıza: Duyu organlarımız ile algıladığımız bir bilgi ilk olarak çok kısa süreli hafıza olarak adlandırılan bu bölümde tutulur. Duyusal hafızanın kapasitesi 20-30 saniye ile sınırlıdır. Duyusal hafıza aralıksız olarak yeni mesajlar alır, ve süre sonunda boşaltılır. Duyusal hafıza çok hasasdır. Meşgul edildiğinde içerik hemen silinir. Rehberden baktığınız bir numarayı, telefon edene kadar tuttunuz hafıza bölümüniz duyusal hafızanızdır. Yine bir paragrafı okuduğunuzda, cümlenin sonuna geldiğinizde, başını hatırlayabilmeniz bu bölüm sayesinde olur. Bilginin duyusal hafıza dan geçici hafızaya geçişinde dikkat ve seçici algı süreçleri rol oynar. Dikkat ettiğniz, bir anlam verdiğiniz bilgiler geçici hafızaya transfer olur.

b.Geçici hafıza(Çalışan hafıza,Ön bellek): Duyusal hafızaya giriş yapıp onay gören bilgiler, geçici hafızaye aktarılır Geçici hafızanın bilgiyi saklama süresi 20-30 dakika ile sınırlıdır. Geçici hafıza aynı zamanda belleğin çalışan hafızasıdır, çalışan hafıza denilmesinin nedeni, bilgiyi kalıcı hafızaya aktarmak için gerekli işlemlerin, çağrışımların, ilişkilerin bu bölümde yapılmasıdır. Geçici hafızada bulunan bilgiler, algısal olarak seçilen bilgilerdir. Algıda seçicilik zihnin dikkatinin yogunlaştırması ile gerçekleşir. Örneğin, patronunuz sizi odanıza çağırdıktan sonra, size patronunuzun ayakkabı bağcıklarının rengi nedir? diye sorulsa, yüksek ihtimalle cevap veremezsiniz. Dikkatinizi yoğunlaştırmadığınız için, geçici hafızanız seçtikleri arasına koymaz.Ama dikkatinizi çeken bir konu olsa, mesala patronunuz bıyıklarını kesse sonra bıyıgı var mı yok mu diye size sorulsa hatırlarsınız çünkü dikkatiniz çekildiğinden geçici hafızaya atmış olursunuz. Geçici hafızada dikkat ve algısal seçicilik süreçlerinden geçmemeyen bir bilgiyi kalıcı hafızaya aktaramazsınız. Bunun için dikkat edilmeyen bilgi daha ilk başta kalıca hafıza gönderilmeden elenir.

Geçici hafızamızı nasıl daha verimli kullanabiliriz?

Geçici hafızamız 7-+2 kuralına göre çalışır, yani en az beş en fazla ise 9 birim veriyi hafızasında tutabilir. Bu nedenle bir taraftan telefon numarasını ezberleye çalışıp , aynı zamanda iki sayıyı birbiri ile toplayamazsınız. Geçici hafızanın bu formülünden şöyle yararlanabiliriz; hafızamızda tutacağımız birimleri gruplandırarak genişletiğinizde hafızamızın yükü daha azalmaktadır.Örneğin, 569986745 gibi 9 birimlik bir sayıyı birimleri genişlettiğimizde 569-986-745 3 birime indirdiğimizde geçici hafızamızdan daha verimli bir şekilde yararlanmış oluruz . Geçici hafızamızdaki bilgiyi kalıcı hafızamıza aktarmak istiyorsak bilgileri kalıcı hafızamıza aktaracak işlemleri uygulamalıyız. Bilgileri kalıcı hafızaya aktaracak işlemler ise bu kitabın temel konusudur.

Geçici hafızada ki bir bilgiyi kalıcı hafızaya aktarmak için yapılması gereken temel zihinsel işlem nedir?

Duyusal hafızamızda bir çok bilgi girişi ve çıkışı olmaktadır, duyusal hafızamızdan geçici hafızamıza aktarılan bilgiler bizi için bir şekilde gereklilik duyduğumuz bilgilerdir. Geçici hafızamızda da artık biliyorsunuz ki bilgi belli bir süre kalır ve gerekli işlemi yapmadığımız takdirde o bilgiyi kaybederiz. Bir bilgiyi kalıcı hafızamıza aktarmak için yapılması gereken temel işlem aşağıda ki şekilde de izah ettiğimiz gibi hafızamıza yeni gelen bilgiyi, hafızamızda mevcut olan bilgiler ile ilişkilendirmektir. Bu şekilde bilgi hafızamızda artık kalıcı olarak tutunabilmesi için gereken işlem yapılmış olur.

c.Kalıcı hafıza:.Kalıcı hafızaya aktarılan bilgiler hatırlanabilirliliği garantili olan bilgilerdir. Kalıcı hafızanın kapasitesi sınırsızdır. Kalıcı hafızada olan bilgiler artık zihinde kalıplaşmış derin izler bırakmış bilgilerdir.

Kalıcı hafıza da bilgiler şemalar halinde örgütlenir. Kalıcı hafızaya yerleşmiş bir bilgi yeni çağrışımlar ve bağlantılar kurabilecek yapıdadır.

YAZAN:ERDEM TAŞKINSU