Mitolojide Zeus'un karısı ve içinde tarih tanrıçası Clio ‘nun annesi olan Mnemosyne, ingilizcede memory ismindeki hafıza sözcüğünün etimolojik kaynağıdır.–ki aralarında tarih tanrışçası Clio'da yer almaktadır– annesi olan Mnemosyne, ingilizcede " memory " olarak anılan "hafıza" sözcüğünün etimolojik kaynağıdır. Mnemonik, hafıza tanrıçası mnemosyne’dan türemiştir , bu terimin anlamı görsel hatırlatıcılar demektir. Görsel hatırlatıcılar ile hafıza dizininde imgelerin kullanılmasına ve görsel olarak bilgiyi kaydetmeye mnemoteknik denir. Mnemotekniklerin tarihsel süreci antikçağ,ortaçağ,rönesans’a kadar dayanmaktadır.

Francis Yates’in ünlü kitabı Hatırlama Sanatında Cicero’nun kısa öyküsü mnemotekniklerin gücünü anlamamıza yardımcı olabilir.

Thessaly'li bir soylu olan Scopas'ın verdiği bir davette, Ceos'lu şair Simonides, ev sahibinin onuruna lirik şiirler okumakta, ancak ara sıra da olsa Castor ve Pollux'da ihmal etmemektedir. Bu duruma içerleyen Scopas, şaire söz verdiği paranın sadece yarısını ödeyeceğini, diğer yarısını da övdüğü ikiz tanrılardan almasını söyler. Tam bu sırada, Simonides'e dışarıda kendisini görmek isteyen iki kişi olduğu haberi gelir. Bu haber üzerine yerinden kalkar, dışarı çıkar, ama kimseyi bulamaz. Yokluğu sırasında davet salonunun tavanı çöker ve içlerinde Scopas'ın da bulunduğu davetlileri enkaz altında bırakır. Enkaz içindeki vücutlar o denli tanınmaz hale gelmişlerdir ki, yakınları onların kimliklerini saptamakta güçlük çeker; ama Simonides davetlilerin masa etrafından oturdukları yerleri hatırlamaktadır. Böylece her konuğun kimliğini davet masasında oturduğu yeri hatırlayarak ortaya çıkarır.

Görünmez tanrılar Castor ve Pollux şaire borçlarını onun hayatını kurtararak öderler. Aynı zamanda da Simonides'in tarihe hatırlama sanatının yaratıcısı olarak geçmesini sağlarlar.
Simoni’nin kullandığı teknikde düzenli sıralama hatırlamanın ön koşullarından biridir.

Yates Cicero'nun sözlerini şöyle tercüme etmektedir:

Simonides gösterdi ki, her kim bu yetinin sahibi olmak isterse, belirli yerler tespit etmeli ve hatırlamak istediği nesnelerin hayalinde imgelerini oluşturmalıdır. Bu yöntemle, yerlerin düzeni, şeylerin düzenini koruyacaktır ve şeylerin imgeleri kendilerini çağrıştıracaktır ve aynı bir balmumu yazı tahtasında olduğu gibi bu bilgiyi saklayacaktır.

Geçmiş yüzyıllarda,  Oratorlar ( bilge, halka hitab eden ve bilgiyi aktaran kişi), halk önünde uzun ve etkileyici konuşmalar yapabilemek için yöntem geliştirmek zorundadır. Anlamlı, bir çatkısı olan ve saatlerce süren konuşmalar yapabilmek için de hatırlamanın bir yöntemi olmalıdır. Oratorun geliştirdiği yöntem şöyle özetlenebilir. Zihinlerinde daha önceden bildikleri sabit mekanları düşünüyorlardı, ve metindeki detayları bir imgeyle temsil edip, daha sonra hatırlamak istediklerini , zihinlerinde sabitledikleri mekanlar ile ilişkilendiriyorlardı. Konular artıkça, zihinsel mekanların yetersiz kalması durumunda ise, imgelerin yerleştirildiği bu yerlerin sayısını artırıyorlardı.Bunun içinde arkadaşlarının, tanıdıklarının evlerini, güzargahlarını mekan olarak kullanıyorlardı.

Cicero’dan sonra bu tekniği sistemleştiren Quintilian’dır. Quintilian oluşturulacak bu yerlerin belli bir sırada ve birbirlerini ayrıştıran özelliklere sahip, renkler, dizaynlar gibi bir yapıda olması gerektiğini belirtmiştir.

Mnemonik sistemde hatırlama süreci,  seçilmiş olan bu özel mekanlarda dolaşmaktır.Eski çağlarda, Retorik ustalarının, hatiplerin konuşmalarını hatırlamak için, oluşturdukları  hayali mekanlara yerleştirdikleri imgeleri düşünmektir. Her mekanın bir düzeni, hatırlamanında düzenli olmasını sağlamaktadır.

Günümüzde Mnemonik sistemler, Tony Buzan, Dominic O ‘Brien gibi hafıza uzmanları tarafından geliştirmiş ve daha sistematik bir yapı kazanmıştır. Mnemonik sitemlerle ilgili daha detaylı bilgi için mnemoteknik ile hafızanızı yönetin isimli kitabımı inceyebilirisiniz.

Erdem Taşkınsu Copyright Her hakkı saklıdır.